Proses Göstergesi (Panelmetre) Nedir? Özellikleri, Kullanım Alanları ve Seçim Rehberi

Proses göstergeleri, sensör ve otomasyon sinyallerini sahada görünür hale getirirken ölçekleme, alarm, haberleşme ve veri aktarımı gibi ek işlevler de sunabilir.

Proses Göstergesi ve Panelmetre Nedir?

Proses göstergesi veya panelmetre; sensör, transmitter, PLC ya da başka bir otomasyon cihazından gelen proses bilgisini operatörün kolayca görebileceği bir mühendislik değerine dönüştürerek ekranda gösteren endüstriyel cihazdır.

Gösterilen değer sıcaklık, basınç, seviye, debi, akım, gerilim, toplam tüketim, sayaç değeri veya farklı bir proses parametresi olabilir.

Ancak modern bir proses göstergesinin görevi yalnızca ekrana rakam yazmak değildir. Modele göre analog sinyali ölçekleyebilir, sensörü besleyebilir, alarm röleleri oluşturabilir, çok noktalı lineerizasyon yapabilir, toplam değer hesaplayabilir ve ölçüm bilgisini PLC veya SCADA sistemine yeniden aktarabilir.

Proses Göstergesi ile Sensör Aynı Şey midir?

Hayır. Sensör veya transmitter proses değerini ölçer ve elektriksel bir sinyal üretir. Proses göstergesi ise bu sinyali okuyarak operatörün anlayabileceği değere dönüştürür.

PLC ve HMI Varken Neden Proses Göstergesi Kullanılır?

Bir proses değeri PLC veya SCADA sisteminde zaten bulunuyor olsa bile operatörün bu değeri ekipmanın bulunduğu noktada görmesi gerekebilir.

Örneğin bir pompa skidinin başında çalışan bakım personeli basıncı görmek için kontrol odasına gitmek zorunda kalmamalıdır. Tank seviyesinin, hat debisinin veya proses sıcaklığının lokal olarak görüntülenmesi devreye alma, bakım ve günlük operasyon sırasında önemli kolaylık sağlar.

Ayrıca bazı uygulamalarda lokal gösterge, merkezi kontrol sisteminden bağımsız olarak sahadaki proses değerinin doğrudan takip edilmesini sağlayabilir.

Proses Göstergelerinde Hangi Girişler Kullanılır?

Giriş tipi panelmetre seçimindeki en önemli kriterlerden biridir. Her gösterge her sensör veya sinyal türünü doğrudan okuyamaz.

Uygulamaya ve modele göre proses göstergelerinde:

• 4–20 mA
• 0–20 mA
• 0–10 V
• 0–5 V
• Pt100 / Pt1000
• Termokupl
• Pulse / frekans
• RS485 Modbus

gibi farklı giriş seçenekleri bulunabilir.

Proses Göstergeleri Hangi Fiziksel Formatlarda Bulunur?

Proses göstergesi seçerken yalnızca elektriksel giriş ve çıkışlara değil, operatörün değeri nereden okuyacağına ve panoda ne kadar alan bulunduğuna da bakılmalıdır.

48×96 mm Klasik Panelmetre

48×96 mm panelmetreler endüstriyel pano uygulamalarında en yaygın kullanılan proses göstergesi formatlarından biridir.

NOVUS N1540 ve N1500 gibi üniversal proses göstergeleri; analog ve sıcaklık girişlerinin yanında modele göre alarm röleleri, 4–20 mA retransmission ve RS485 Modbus gibi özellikleri aynı cihaz üzerinde sunabilir.

NOVUS N1500 ve N1540 proses göstergelerini inceleyin →

22,5 mm Buton Tipi Proses Göstergesi

Buton tipi göstergeler klasik dikdörtgen panelmetrelerden farklı olarak standart 22,5 mm pano butonu veya sinyal lambası deliğine monte edilebilir.

Ön panel alanının 26×48 mm seviyesinde tutulabilmesi özellikle bir pano üzerinde çok sayıda proses değerinin gösterilmesi gereken uygulamalarda ciddi alan avantajı sağlar.

Akytec ITP serisi analog ve sıcaklık sinyallerini, SMI2-M ise RS485 Modbus üzerinden alınan proses değerlerini bu kompakt formda gösterebilir.

Büyük Tip Proses Göstergesi

Operatörün proses değerini birkaç metre uzaktan görmesi gereken uygulamalarda standart panelmetre ekranları yeterli olmayabilir.

NOVUS N1500G gibi büyük tip proses göstergelerinde 57 mm yüksekliğinde rakamlar ve yaklaşık 310×110 mm gövde ölçüsü kullanılarak üretim alanı, tank sahası veya merkezi proses gösterimi gibi uygulamalarda daha yüksek okunabilirlik sağlanabilir.

NOVUS N1500G büyük proses göstergesini inceleyin →

Proses Göstergesinde 24 VDC Sensör Beslemesi Neden Önemlidir?

Birçok 4–20 mA basınç, seviye veya farklı proses transmitteri 24 VDC beslemeyle çalışır. Gösterge 100–240 VAC gibi şebeke gerilimiyle beslenirken sensör için ayrıca 24 VDC güç kaynağı kullanılması gerekebilir.

Bazı proses göstergelerinde bulunan yardımcı 24 VDC çıkış bu ihtiyacı ortadan kaldırabilir.

Böylece pano içerisinde yalnızca sensörü beslemek için ayrı bir güç kaynağı kullanılmasına gerek kalmayabilir. Kablolama sadeleşir ve pano içerisinde kullanılan ekipman sayısı azaltılabilir.

Proses Göstergesinde Çok Noktalı Lineerizasyon Nedir?

Analog proses sinyalinin her zaman doğrudan ve doğrusal biçimde gösterilmesi gerekmez. Bazı uygulamalarda gelen 4–20 mA sinyali ile operatörün görmek istediği gerçek proses değeri arasında doğrusal olmayan bir ilişki bulunabilir.

Çok noktalı lineerizasyon özelliği, giriş sinyalinin farklı noktalarına farklı mühendislik değerleri tanımlanmasını sağlar.

Sensör veya Ölçüm Karakteristiği Düzeltmesi

Bir proses veya ölçüm zincirinin farklı noktalarında bilinen sapmalar varsa, gösterge üzerinde tanımlanan ara noktalar kullanılarak karakteristik düzeltmesi yapılabilir.

Bu işlem laboratuvar ortamında yapılan izlenebilir bir kalibrasyonun yerine geçmez; ancak proses göstergesinin okunan sinyali uygulamaya özel bir düzeltme eğrisine göre göstermesini sağlar.

Tank Seviyesini Hacim Bilgisine Dönüştürme

Düzgün geometrili olmayan bir tankta seviye ile hacim arasında doğrusal ilişki olmayabilir.

Örneğin farklı seviyelerde:

değerleri girilerek panelmetrenin seviyeyi doğrudan litre cinsinden göstermesi sağlanabilir.

Özel Proses Skalası

Operatörün sensörün ham elektriksel sinyalini değil gerçek proses değerini görmesi gerekir. Çok noktalı ölçekleme sayesinde özel karakteristiğe sahip proses değerleri doğrudan kullanılabilir mühendislik birimlerine dönüştürülebilir.

Üç Renkli Proses Göstergesi Ne Avantaj Sağlar?

Operatörün bir proses değerini hızlı şekilde yorumlaması gereken durumlarda yalnızca rakam göstermek yeterli olmayabilir.

Üç renk destekli proses göstergelerinde ekran rengi belirlenen eşiklere göre değiştirilebilir.

Örneğin bir basınç uygulamasında:

Operatör böylece rakamı ayrıntılı olarak okumadan dahi prosesin normal, uyarı veya alarm bölgesinde bulunduğunu görsel olarak algılayabilir.

Bu yaklaşım özellikle çok sayıda lokal göstergenin bulunduğu makinelerde ve proses panolarında operatör deneyimini iyileştirebilir.

Bar Grafik Proses Göstergesi Ne İşe Yarar?

Her proses değerinin sayısal olarak gösterilmesi gerekmez. Bazı uygulamalarda kullanıcının değerin yaklaşık konumunu veya doluluk oranını hızlı biçimde görmesi daha önemlidir.

Akytec ITP15-M gibi LED bar göstergeler proses değerini 10 segmentli bir görsel ölçek üzerinde gösterebilir.

Tank doluluğu, yük seviyesi, basınç yüzdesi veya benzeri değişkenlerde bar gösterge, operatörün proses durumunu tek bakışta değerlendirmesine yardımcı olabilir.

Akytec ITP15-M bar proses göstergesini inceleyin →

USB ile Panelmetre Konfigürasyonu Neden Faydalıdır?

Tek bir proses göstergesinde ön panel tuşlarını kullanarak sensör tipi veya alarm değeri ayarlamak çoğu zaman sorun değildir.

Ancak aynı projede çok sayıda gösterge bulunuyorsa bilgisayar üzerinden konfigürasyon önemli zaman kazandırabilir.

Modelin desteklediği özelliklere göre PC yazılımı üzerinden:

• Giriş tipi
• Gösterim skalası
• Alarm eşikleri
• Lineerizasyon noktaları
• Çıkış ayarları
• Haberleşme parametreleri

daha rahat yapılandırılabilir.

Aynı ayarların çok sayıda cihaza uygulanması gereken seri pano üretimlerinde bu yaklaşım devreye alma süresini önemli ölçüde azaltabilir.

Proses Göstergesi PLC ve SCADA Sistemine Veri Aktarabilir mi?

Evet. Uygun model kullanıldığında proses göstergesi yalnızca ölçüm değerini operatöre göstermekle kalmaz, aynı bilgiyi üst otomasyon sistemlerine de aktarabilir.

4–20 mA Retransmission Nedir?

Retransmission çıkışı, panelmetrenin ölçtüğü veya işlediği proses değerinin tekrar standart analog çıkış olarak üretilmesidir.

Bu yapı özellikle sensörden gelen değerin hem sahada gösterilmesi hem de başka bir sisteme aktarılması gerektiğinde kullanışlıdır.

RS485 Modbus Çıkışı Ne Sağlar?

RS485 Modbus destekli proses göstergelerinde ölçüm değeri dijital olarak PLC, SCADA, datalogger veya başka bir Modbus sistemine aktarılabilir.

Analog retransmission tek bir proses değerini standart akım sinyaliyle taşırken Modbus haberleşmesi aynı ağ üzerinden birden fazla cihaz ve farklı parametrelerle çalışmaya olanak sağlayabilir.

Röle Çıkışlı Panelmetre Kontrol Cihazı mıdır?

Her zaman değildir. Bir panelmetrede röle çıkışı bulunması cihazın mutlaka PID proses kontrolörü olduğu anlamına gelmez.

Röleler çoğunlukla:

• Yüksek basınç alarmı
• Düşük seviye alarmı
• Yüksek sıcaklık alarmı
• Minimum debi uyarısı
• Proses eşik değerlerinin izlenmesi

gibi amaçlarla kullanılabilir.

Birden fazla röle bulunan göstergelerde farklı set değerleri tanımlanarak aynı proses değişkeni için farklı alarm seviyeleri oluşturulabilir.

Panelmetrede Karekök Fonksiyonu Ne İşe Yarar?

Bazı proses uygulamalarında sensörden gelen sinyal ile gösterilmek istenen mühendislik değeri arasında doğrusal ilişki bulunmaz.

Özellikle orifis plakası gibi diferansiyel basınca dayalı debi ölçümlerinde belirli çalışma koşullarında debi, fark basıncın kareköküyle ilişkilidir:

Fark basınç transmitterinden gelen 4–20 mA sinyalinin karekökünü alabilen bir proses göstergesi, operatöre doğrudan debi bilgisini gösterebilir.

NOVUS N1500G gibi bazı göstergelerde analog giriş için karekök fonksiyonu bulunması bu tür uygulamalarda ek hesaplama cihazı ihtiyacını azaltabilir.

Panelmetre Sadece Anlık Değeri mi Gösterir?

Hayır. Pulse veya totalizer özelliğine sahip özel proses göstergeleri zaman içerisinde geçen toplam miktarı veya gerçekleşen olay sayısını da hesaplayabilir.

NOVUS N1500FT gibi debi ve sayaç göstergelerinde pulse ve 4–20 mA olmak üzere farklı giriş seçenekleri bulunur.

Pulse Girişinden Toplam Değer Hesaplama

Debimetre veya sayaç belirli miktarda geçen akışkan için pulse üretiyorsa gösterge bu darbeleri sayarak toplam tüketimi hesaplayabilir.

4–20 mA Anlık Debiden Toplam Tüketim Hesaplama

Daha ilginç bir kullanım ise debimetrenin pulse yerine yalnızca anlık debiyi 4–20 mA olarak göndermesidir.

Gösterge anlık debi değerini zamana göre işleyerek geçen toplam akışkan miktarını hesaplayabilir.

NOVUS N1500FT debi ve totalizör göstergesini inceleyin →

Modbus Ağındaki Bir Değer Lokal Olarak Nasıl Gösterilir?

Bir proses değeri PLC veya başka bir Modbus cihazında zaten mevcutsa bu bilgiyi göstermek için tekrar analog sensör sinyali çekmek her zaman gerekli değildir.

RS485 Modbus göstergesi doğrudan haberleşme ağı üzerinden ilgili register değerini okuyarak operatöre gösterebilir.

Akytec SMI2-M gibi kompakt göstergeler Modbus RTU ağında Master, Slave veya uygun sistemlerde Spy çalışma modlarıyla farklı entegrasyon senaryolarına uyarlanabilir.

Akytec SMI2-M Modbus proses göstergesini inceleyin →

Buton Tipi Proses Göstergelerinin Avantajı Nedir?

22,5 mm buton tipi göstergelerin en belirgin avantajı pano yüzeyinde çok az alan kullanmalarıdır.

Standart bir sinyal lambası veya pano butonu için açılan montaj deliğine uygun olmaları sayesinde dikdörtgen panel kesimi gerektirmeden pano üzerine eklenebilirler.

Bu yapı özellikle aynı pano üzerinde:

• Birden fazla sıcaklık
• Pompa basınçları
• Tank seviyeleri
• Debi değerleri
• Modbus üzerinden alınan proses bilgileri

gibi çok sayıda lokal ölçümün gösterilmesi gereken uygulamalarda önemli yer avantajı sağlar.

Proses Göstergesi Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?

1. Giriş Sinyali

Bağlanacak sensör veya otomasyon cihazının çıkış türü belirlenmelidir. 4–20 mA, gerilim, Pt100, termokupl, pulse veya Modbus giriş ihtiyacı cihaz seçiminde ilk kriterdir.

2. Gösterilecek Proses Değeri

Panelmetrenin yalnızca elektriksel sinyali değil, bar, °C, litre, m³/h, yüzde veya başka bir mühendislik değerini doğru şekilde gösterebilmesi gerekir.

3. Pano Alanı ve Montaj Formatı

48×96 mm klasik panelmetre, 22,5 mm buton tipi veya büyük gösterge seçimi fiziksel uygulamaya göre yapılmalıdır.

4. Okuma Mesafesi

Operatör değeri pano önünden mi okuyacak, yoksa üretim alanının birkaç metre uzağından mı görecek? Rakam yüksekliği ve ekran büyüklüğü buna göre seçilmelidir.

5. Alarm ve Röle İhtiyacı

Yüksek, düşük veya farklı proses sınırları için alarm çıkışı gerekiyorsa röle veya dijital çıkış sayısı değerlendirilmelidir.

6. PLC ve SCADA Entegrasyonu

Proses bilgisinin üst sisteme aktarılması gerekiyorsa 4–20 mA retransmission veya RS485 Modbus seçenekleri cihaz seçiminde baştan değerlendirilmelidir.

7. Sensör Besleme İhtiyacı

Göstergeye bağlanacak transmitterın ayrıca 24 VDC güç kaynağına ihtiyacı varsa yardımcı sensör besleme çıkışı bulunan model pano tasarımını sadeleştirebilir.

8. Ölçekleme ve Matematik Fonksiyonları

Çok noktalı lineerizasyon, karekök alma, totalizer veya özel skala gibi fonksiyonlara ihtiyaç varsa bunların kullanılacak model tarafından desteklenmesi gerekir.

Proses Göstergesi Seçiminde Yapılan Yaygın Hatalar

Sadece Ekran Boyutuna Göre Seçim Yapmak

Gösterge fiziksel olarak panoya uygun olsa bile sensörün giriş sinyalini desteklemiyorsa kullanılamaz. Öncelikle elektriksel uyumluluk değerlendirilmelidir.

Retransmission ile Sensör Beslemesini Karıştırmak

24 VDC yardımcı çıkış sensörü beslemek için kullanılırken 4–20 mA retransmission çıkışı ölçülen proses bilgisini başka sisteme aktarmak için kullanılır. İki çıkışın görevleri farklıdır.

Röle Çıkışını PID Kontrol Sanmak

Alarm rölesi bulunan her gösterge PID proses kontrolörü değildir. Kontrol ihtiyacı varsa cihazın gerçek kontrol algoritmaları ayrıca incelenmelidir.

Operatörün Okuma Mesafesini Düşünmemek

Küçük gösterge pano başında yeterli olabilir ancak üretim alanının farklı noktasından okunması gereken değerlerde büyük haneli gösterge kullanımı gerekebilir.

Gelecekteki Otomasyon İhtiyacını Hesaba Katmamak

Bugün yalnızca lokal görüntüleme gereken bir uygulamada ileride PLC veya SCADA entegrasyonu planlanıyorsa haberleşme veya retransmission destekli model seçmek sistemi genişletmeyi kolaylaştırabilir.

Proses Göstergeleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Panelmetre Ne İşe Yarar?

Panelmetre, sensör veya otomasyon sisteminden gelen elektriksel sinyali operatörün anlayabileceği sıcaklık, basınç, seviye, debi veya başka bir proses değerine dönüştürerek pano üzerinde gösterir.

4–20 mA Sensör Doğrudan Panelmetreye Bağlanabilir mi?

Evet. Panelmetrenin 4–20 mA girişini desteklemesi gerekir. Sensörün besleme gereksinimi ayrıca karşılanmalı veya uygun yardımcı besleme çıkışı bulunan panelmetre kullanılmalıdır.

Panelmetre Sensöre 24 VDC Besleme Verebilir mi?

Bazı modellerde 24 VDC yardımcı sensör besleme çıkışı bulunur. Ancak çıkışın sağlayabildiği maksimum akım ile bağlı sensörün tüketimi mutlaka kontrol edilmelidir.

Panelmetreden PLC'ye Veri Aktarılabilir mi?

Model destekliyorsa ölçülen değer 4–20 mA retransmission veya RS485 Modbus üzerinden PLC, SCADA veya başka bir üst sisteme aktarılabilir.

22,5 mm Buton Tipi Gösterge Nedir?

Standart pano butonu veya sinyal lambası için kullanılan 22,5 mm montaj deliğine takılabilen kompakt proses göstergesidir. Özellikle pano alanının sınırlı olduğu uygulamalarda avantaj sağlar.

Panelmetrede Çok Noktalı Lineerizasyon Ne İşe Yarar?

Giriş sinyali ile gerçek proses değeri arasında doğrusal olmayan ilişki bulunduğunda farklı giriş noktalarına farklı mühendislik değerleri tanımlanmasını sağlar. Tank seviyesinin hacme çevrilmesi bunun tipik uygulamalarından biridir.

Panelmetre ile Toplam Tüketim Hesaplanabilir mi?

Totalizer fonksiyonuna sahip modeller pulse sinyallerinden veya uygun modellerde 4–20 mA anlık debi bilgisinden zaman içerisinde geçen toplam miktarı hesaplayabilir.

Modbus Değeri Lokal Olarak Gösterilebilir mi?

Evet. RS485 Modbus destekli bir gösterge PLC veya saha cihazındaki register bilgisini haberleşme üzerinden okuyarak operatöre lokal olarak gösterebilir.

Büyük Tip Proses Göstergesi Ne Zaman Kullanılır?

Proses değerinin pano başından değil daha uzak bir noktadan okunması gereken üretim alanı, tank sahası veya merkezi proses gösterimi gibi uygulamalarda büyük haneli göstergeler tercih edilebilir.

Sonuç: Proses Göstergesi Yalnızca Bir Ekran Değildir

Endüstriyel proses göstergeleri yalnızca sensörden gelen değeri rakam olarak ekranda göstermekten çok daha fazlasını yapabilir.

Uygun model seçildiğinde aynı cihaz sensörü besleyebilir, analog sinyali ölçekleyebilir, çok noktalı lineerizasyon uygulayabilir, alarm çıkışları oluşturabilir, totalizer fonksiyonu gerçekleştirebilir ve ölçülen değeri PLC veya SCADA sistemine aktarabilir.

Fiziksel format da en az elektriksel özellikler kadar önemlidir. Klasik 48×96 mm panelmetreler genel proses uygulamalarında güçlü ve çok yönlü çözüm sunarken, 22,5 mm buton tipi göstergeler pano alanını verimli kullanmak isteyen uygulamalarda öne çıkar. Büyük tip göstergeler ise proses bilgisinin uzak mesafeden okunması gerektiği durumlara cevap verir.

Panelmetre ve proses göstergesi çözümlerimizi inceleyin →